NRZ

Nationaal Platform Zwembaden | NRZ

Grensoverschrijdend gedrag in de zwembranche – van onderzoek naar concrete tegenmaatregelen

30-06-2017 - Susanne Pinto, stagiair Kenniscentrum Zwemmen bij Nationaal Platform Zwembaden |NRZ (NPZ)

Het creëren van een veilige omgeving in het zwembad is erg belangrijk, want wanneer een leerling zich veilig voelt zal deze beter in staat zijn om zich te ontwikkelen en zal hij of zij willen blijven zwemmen. Discriminatie, vernieling, lichamelijk of verbaal geweld en het ongewenst maken van foto’s zijn voorbeelden van grensoverschrijdend gedrag die het veilige gevoel ernstig kunnen verstoren. In dit artikel ga ik in op een tweetal onderzoeken die in de zwembranche zijn uitgevoerd en enkele beschikbare handvatten om te werken aan sociale veiligheid.

Dat grensoverschrijdend gedrag helaas ook voorkomt in zwembaden was al bekend, maar omdat er geen specifieke cijfers waren over de omvang ervan zijn er in 2015 en 2016 twee opeenvolgende onderzoeken gedaan. Het unieke aan deze onderzoeken is dat er niet alleen intern is gekeken naar de rol van zwembadmedewerkers en beleid, maar ook naar het bezoekersgedrag. Deze twee onderzoeken waren gekoppeld aan de Code Blauw campagne. Code Blauw is een bewustwordingscampagne van de KNZB en partners uit de gehele zwembranche en komt voort uit het landelijke plan ‘Naar een veiliger sportklimaat’. De campagne werd in het voorjaar van 2015 gelanceerd om verenigingen, bestuurders en trainers een houvast te bieden door verschillende instrumenten te ontwikkelen die kunnen helpen bij bijvoorbeeld het bespreekbaar maken van onsportief gedrag. Op de website zijn onder meer een stappenplan en tips voor bestuurders en trainers te vinden.

Onderzoeken naar grensoverschrijdend gedrag
Uit het eerste onderzoek van maart 2015 kwam naar voren dat pesten, verbaal geweld en diefstal de top drie beslaat van wangedrag in de zwembranche. Ook bleek dat de percentages van veel andere grensoverschrijdende gedragingen, zoals beledigen en verbale seksuele intimidatie, hoger liggen dan het landelijk gemiddelde. 14 maanden later is het onderzoek herhaald (mei 2016). Zo zijn ontwikkelingen van dat jaar, na de introductie van Code Blauw, in kaart gebracht. De meeste verschillen die er zijn, zijn niet eenduidig beter of slechter. Mogelijk komt dat doordat de periode tussen de metingen relatief klein was.

Een positief resultaat, dat uit de tweede meting wel naar voren is gekomen, is een toename in het aantal zwembaden dat het hebben van een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) verplicht stelt voor haar zwembadmedewerkers. Wat ook positief is, is dat het aantal zwembaden dat beschikt over huisregels is toegenomen en dat bezoekers en leden vaker worden aangesproken wanneer zij de gedragsregels overtreden. Bij pesten, vernieling en vandalisme is een lichte daling te zien en bij discriminatie en het ongewenst maken of publiceren van beeldmateriaal een lichte stijging. Bij deze stijging moet wel rekening worden gehouden met maatschappelijke ontwikkelingen, want ook buiten het zwembad is er een stijging te zien bij deze incidenten, onder andere door de toename in het gebruik van Social Media. En ook met de Code Blauw campagne moet rekening worden gehouden. Dit lijkt tegenstrijdig, omdat deze campagne ongewenst gedrag juist tegen moet gaan. Maar een verklaring voor stijging in het aantal incidenten kan zijn dat er door het verhoogde bewustzijn meer incidenten worden waargenomen en gemeld, dit hoeft dus niet te betekenen dat het aantal incidenten ook is toegenomen.

Aan bestuurders uit de zwembranche is ook gevraagd naar de drempels die zij ondervinden bij het aanscherpen van de gedragsregels of huisregels. Hieruit bleek dat ongeveer een vijfde zich bezwaard voelt om medewerkers die al jaren bij de vereniging of organisatie betrokken zijn, nu nog om een VOG te vragen. Andere geven aan dat ze onnodige onrust willen voorkomen of administratief nog niet zo ver zijn.

Handvatten bij het bestrijden en voorkomen van grensoverschrijdend gedrag
Naar aanleiding van de onderzoeken en Code Blauw zijn er verschillende handvatten ontwikkeld om grensoverschrijdend gedrag bespreekbaar en zichtbaar te maken. Dit is belangrijk, omdat de grens van wat wel en niet kan verschilt van persoon tot persoon. Want is het ook grensoverschrijdend als een zwemonderwijzer bijvoorbeeld een troostende arm over de schouders van een bang kind legt, een duwtje in de rug geeft tijdens de rugslag of een grappig bedoelde opmerking maakt over de schaarslag van een leerling? Intimiteit en ondersteuning zijn erg belangrijke componenten in het zwemonderwijs, maar ook zulk gedrag kan voor een kind of ouder als grensoverschrijdend worden ervaren. Deze verschillende percepties creëren een grijs gebied in plaats van een duidelijke grens. Een richtlijn om de grens te bepalen is de Gedragscode Zwembranche, ontwikkeld door de werkgroep Sociale Veiligheid. De Gedragscode geeft een objectieve norm aan van wat wel en niet kan en er staat in beschreven welke houding de zwembadmedewerker aan moet nemen ten opzichte van bezoekers, zwemleerlingen en ouders/verzorgers. De Gedragscode is een richtlijn en moet dus aangescherpt worden met eigen huisregels. Op de website van de Gedragscode zijn diverse handreikingen te vinden om de vertaalslag van papier naar de praktijk in het zwembad te maken. Er is onder andere een telefonische hulplijn, een klachten en incidenten protocol, personeelsbeleid en een dilemmaspel te vinden. Dit laatste is een spel voor het personeel en kader dat te bestellen is via de webwinkel van NPZ. Aan de hand van verschillende gegeven praktijkvoorbeelden moet er een passende oplossing worden bedacht. Dit is niet alleen een goede manier om moeilijke onderwerpen bespreekbaar te maken, maar ook om te ontdekken waar ieders grenzen liggen.

Hoe nu verder?
Wanneer ongewenst gedrag gesignaleerd wordt, moeten er maatregelen volgen. Vaak wordt hierbij het bestuur, de tuchtcommissie, een vertrouwenspersoon of de politie betrokken. De maatregelen zijn gericht op alle betrokkenen binnen het zwembad, zoals directie/management, bestuur, medewerkers/kader, bezoekers en toeschouwers/ouders. Maar, voorkomen is beter dan genezen en daarom is het belangrijk om structureel aandacht te hebben voor preventie en het realiseren van een sociaal veilig zwemklimaat, zodat zwemmen leuk blijft en alle betrokkenen op een sportieve en respectvolle manier met elkaar om kunnen blijven gaan. Nogal eens wordt er vooral gekeken naar incidenten en wat de ander niet goed doet. Maar hoe wordt er in jouw zwembad aandacht besteed aan een sociaal veilige zwembadomgeving en hoe gedraagt u zichzelf in het zwembad? Want kritisch kijken naar wat u zelf goed doet, maar ook wat nog niet optimaal gaat, is de eerste stap naar een veilige omgeving waarin u, uw collega’s, uw leerlingen en badgasten zich goed voelen.

Meer informatie
Gedragscode Zwembranche en instrumenten: www.gedragscodezwembranche.nl
Campagne Code Blauw met toolkit en onderzoeksresultaten: www.codeblauw.nl
Onderzoekscommissie seksuele intimidatie en misbruik in de sport (start mei 2017): www.simonderzoeksport.nl

‹ Naar het overzicht